Peutz-Jeghers syndroom (PJS) is een zeldzame autosomaal dominant overervende aandoening, gekenmerkt door pigmentvlekjes op de lippen en het wangslijmvlies, hamartomateuze poliepen in het maagdarmkanaal en verschillende vormen van kanker, zowel in als buiten het maagdarmkanaal.
Onschuldige pigmentvlekjes op de lippen en het wangslijmvlies vanaf de kinderleeftijd, voorts vanaf de kinderleeftijd verschijnselen door poliepen in de darm: buikpijn, acute buik (invaginatie), prolaps van een rectumpoliep, rectaal bloedverlies, anaemie. Op volwassen leeftijd is er een hoge kans op uiteenlopende typen kanker.
N.B.: Orale hyperpigmentaties hebben verschillende oorzaken, onder meer Peutz-Jeghers syndroom, Laugier-Hunziker syndroom, Carney complex, Leopard syndroom.
De kans op kanker voor STK11-mutatiedragers is ongeveer 60% tot de leeftijd van 60 jaar (onderstaande Tabel):
|
Cumulatieve kans op kanker tot de leeftijd van 60 jaar (95% CI) bij Peutz-Jeghers syndroom (Lim et al., 2004) |
|
|
Type maligniteit |
Kankerrisico |
|
Alle vormen van kanker |
63% (49-78%) |
|
Gastrointestinaal* |
42% (26-61%) |
|
Borst |
32% (15-59%) |
|
Gynaecologisch# |
13% (5-31%) |
|
Long |
7% (2-25% |
* oesofagus, maag, dunne
darm, dikke darm, pancreas
# endometrium, ovarium, cervix
Het overervingspatroon van PJS is autosomaal dominant. Het betrokken gen is het STK11-gen op chromosoom 19p13.3. In 60% van de families wordt een oorzakelijke mutatie gevonden. Recent is gebleken, dat bij PJS naast puntmutaties ook grotere deleties van het STK11-gen gevonden kunnen worden (le Meur et al., 2004).
Op de kinderleeftijd periodieke controle door de kinder-MDL-arts, op volwassen leeftijd door de MDL-arts. Bij acute buik is opname in een gespecialiseerd centrum aangewezen. Cave: op de kinderleeftijd kan een short bowel syndroom optreden door dunne-darmresecties.
Er zijn uiteenlopende aanbevelingen over periodieke controle bij PJS gepubliceerd. Er zijn geen recente studies waarin de waarde van screening is onderzocht. Hieronder is de aanbeveling van de Nederlandse PJS werkgroep weergegeven (onderstaande Tabel):
| Periodiek onderzoek bij het Peutz-Jeghers syndroom | ||
|
Beginleeftijd* |
Soort onderzoek |
Frequentie* |
|
Kinderleeftijd |
Algemene controle§ |
Jaarlijks |
|
18 jaar |
Gastroscopie |
5-jaarlijks |
|
18 jaar |
Dunne-darmfoto |
5-jaarlijks |
|
25 jaar |
Colonoscopie |
3-jaarlijks |
|
35 jaar |
Borstonderzoek, mammografie |
Jaarlijks |
|
35 jaar |
Gynaecologisch onderzoek, echoscopie |
Jaarlijks |
*Eerder en/of frequenter onderzoek bij klinische verschijnselen; preventieve of symptomatische behandeling bij afwijkingen; § cave: hormoonproducerende testis- en ovariumtumoren
Dunlop, M.G. Guidance on gastrointestinal surveillance for hereditary non-polyposis colorectal cancer, familial adenomatous polyposis, juvenile polyposis, and Peutz-Jeghers syndrome. Gut 2002; 51 (suppl. V): v21-v27
Eisen, D. Disorders of pigmentation in the oral cavity. Clin. Dermatol. 2000; 18: 579-587
Le Meur, N., Martin, C., Saugier-Veber, P. et al. Complete germline deletion of the STK11 gene in a family with Peutz-Jeghers syndrome. Eur. J. Hum. Genet. 2004; 12: 415-418
Lim, W., Hearle, N., Sha, B. et al. Further observations on LKB1/ STK11status and cancer risk in Peutz-Jeghers syndrome. Br. J. Cancer 2003; 89: 308-313
Lim, W., Olschwang, S., Keller, J.J. et al. Relative frequency and morphology of cancers in STK11 mutation carriers, Gastroenterology 2004: 126: 1788-1794
McGarrity, T.J., Kulin, H.E., Zaino, R.J. Peutz-Jeghers syndrome. Am. J. Gastroenterol. 2000; 95: 596-604
Taminiau, J.A.J.M., Benninga, M.A., Menko, F.H. et al. Poliepen, in: Werkboek Kindergastroenterologie, Kneepkens, C.M.F., Taminiau, J.A.J.M., Polman, H.A., red., VU Uitgeverij, Amsterdam, 2002: 341-353