Voor de hormonale behandeling wordt gebruik gemaakt van het vrouwelijk hormoon oestradiol en het anti-mannelijk hormoon cyproteronacetaat (Androcur). In het VUmc wordt bij de behandeling gebruik gemaakt van Androcur tabletten 50 mg in combinatie met Progynova tabletten 2mg of oestrogeenpleisters 100 microgram.
Androcur wordt normaal gesproken twee maal daags ingenomen. Het heeft twee effecten; het verlaagt de concentratie van het mannelijk hormoon testosteron en zorgt er voor dat testosteron in het lichaam minder effectief is.
Progynova wordt normaal gesproken twee maal daags ingenomen. Dit middel vergroot het risico op trombose doordat het de lever passeert alvorens het in de bloedbaan terecht komt. In de lever stimuleert oestradiol de aanmaak van bloedstollingsfactoren.
Oestrogeenpleisters zijn er van allerlei fabrikanten. Er bestaan kleine verschillen wat betreft grootte van de pleister en draagcomfort maar in grote lijnen zijn de pleisters gelijk. In de pleister is een kleine hoeveelheid oestradiol opgelost die langzaam via de huid aan de bloedbaan wordt afgegeven. De pleister leidt soms tot huidirritatie en kan voortijdig loslaten.Met de pleister kan worden gedoucht en gezwommen.
Toediening van oestradiol in combinatie met cyproteronacetaat heeft als doel het lichaam zoveel mogelijk te vervrouwelijken. De belangrijkste effecten zijn; vermindering van de lichaamsbeharing, verandering van de spier-vetverhouding, afname van het libido (de zin in seks), verkleining van de zaadballen, vermindering van de erecties en verminderde vruchtbaarheid. Het effect wisselt per persoon en is vooral afhankelijk van genetische aanleg en in mindere mate van de hoeveelheid of type oestradiol.
beharing
De beharing op het gehele lichaam neemt langzaam af. Toch zal met hormonen alleen de mannelijke beharing niet geheel verdwijnen. Aanvullende behandelingen zoals scheren, harsen of laserbehandelingen zijn noodzakelijk. Het effect op de beharing wordt pas merkbaar na maanden gebruik van cyproteronacetaat, soms pas na jaren. Huid en haar kunnen droger worden omdat de talgafscheiding van de huid afhankelijk is van testosteron.
lichaamsbouw en gewicht
Het onderhuids vet zal toenemen en de spiermassa zal iets afnemen. Onderhuidse bloedvaten worden minder goed zichtbaar. Het skelet, dat de typische mannelijke bouw veroorzaakt (brede schouders, hoekige gelaatstrekken), zal niet veranderen. De lichaamslengte verandert niet, het lichaamsgewicht neemt meestal iets toe, vooral bij mensen die aanleg hebben zwaarder te worden.
borstvorming
oestradiol stimuleert de borstvorming. In eerste instantie zal dit leiden tot gevoelige en zelfs pijnlijke borsten en kan klierweefsel onder de tepel worden gevoeld. In de loop van maanden tot ongeveer 2 jaar zullen de borsten hun uiteindelijke grootte krijgen. De mate van borstvorming is sterk afhankelijk van de genetische aanleg en veel minder van het type of de dosis van de hormonen.
stem
de stem verandert niet en blijft dus laag en kan alleen met behulp van logopedie veranderen
libido/seksualiteit
libido staat onder invloed van testosteron en zal door de behandeling sterk afnemen. De mogelijkheid erecties te krijgen en tot een orgasme te komen zal afnemen. Deze effecten zijn al in de eerste weken van de behandeling merkbaar.
verkleining van de zaadballen
de zaadballen (de bron van het testosteron bij de man) zullen kleiner worden.
vruchtbaarheid
De vruchtbaarheid neemt al in de eerste maanden van de behandeling sterk af. Toch wordt bij eventueel seksueel contact met vrouwen betrouwbare anticonceptie wel geadviseerd!
Na de operatie is de bron van het mannelijk hormoon weggenomen en kan het cyproteronacetaat meestal worden gestaakt of in ieder geval in dosis fors worden verlaagd. In het lichaam wordt door de bijnieren nog een kleine hoeveelheid testosteron aangemaakt (dat gebeurt bij biologische vrouwen ook) wat aanleiding kan geven tot een milde vorm van overbeharing. In dat geval is een lage dosis cyproteronacetaat (1 maal daags 10 mg) vaak voldoende om dit te onderdrukken.
Oestradiol is na de operatie noodzakelijk om de vervrouwelijking te onderhouden maar vooral om botontkalking te voorkomen. Het moet om die reden in ieder geval tot het 55e levensjaar (de leeftijd van de overgang bij natuurlijke vrouwen) worden gebruikt.