Hard aan de slag met interculturalisatie

Een begripvolle en open houding gewenst

Begrip voor cultuurverschillen van de patiënten moet topprioriteit zijn voor VUmc. Alle afdelingen moeten dit uitstralen, vindt Guy Widdershoven, hoofd van de afdeling metamedica. Dat is een harde voorwaarde voor de kwaliteit van de ziekenhuiszorg in de toekomst. "Anders lopen uiteindelijk de patiënten weg en verliezen de medewerkers hun motivatie."

Interculturalisatie is sinds 2007 een speerpunt in het beleid van VUmc. Kernpunt daarbij is attitude, zegt Guy Widdershoven. "Naar de patiënten toe betekent dat, dat we uitstralen: we zijn er voor jullie, we proberen jullie te begrijpen. Die houding moet doordringen in alle lagen van de instelling: van baliemedewerker tot chef de clinique", aldus Widdershoven.

Moreel beraad
Een concreet instrument is de begin januari begonnen pilot 'moreel beraad'. "We hebben van de raad van bestuur de mogelijkheid gekregen om de komende twee jaar deze pilot te draaien met leidinggevenden op enkele afdelingen. De bedoeling is dat medewerkers op de werkvloer regelmatig dilemma's bespreken in een casus met als thema interculturalisatie." Doel is het krijgen van begrip voor elkaars perspectief en nieuwe manieren ontwikkelen om om te gaan met interculturalisatie. "Alleen met nieuwe regels kom je er niet, het gaat vooral om de juiste houding en vaardigheden."

De ethicus noemt een aantal voorbeelden van grote en kleine cultuurverschillen waarbij een begripvolle en open houding van cruciaal belang is. "Neem bijvoorbeeld een pasgeborene zonder kans op overleven. Vanuit de Westerse cultuur zijn we geneigd rationeel te denken dat we het einde niet lang moeten rekken. Maar in andere culturen ligt dat soms geheel anders, is het leven heilig, en horen bij het levenseinde eigen rituelen. Daar moeten wij niet alleen respect voor hebben, maar kunnen wij ook van leren."

Rommeltje
Dilemma's rond eten en bezoek zijn kleinere voorbeelden die desondanks heel belangrijk voor patiënten kunnen zijn. "Er zijn al afspraken met de keuken gemaakt. Een ander voorbeeld is dat bijvoorbeeld in de Turkse cultuur familiebezoek in het ziekenhuis heel belangrijk is, om te laten zien dat de patiënt niet vergeten wordt. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de ramp met Turkish Airlines vorig jaar februari. Het ziekenhuis werd overstroomd door familie. Voor de zorgverleners kan het dan een rommeltje worden. Dat is niet altijd leuk, dus de vraag is: hoe ga je daarmee om." Zo'n situatie kan volgens Widdershoven in de toekomst beter voorbereid worden.

Glazen plafond
Nog een essentieel punt voor de interculturalisatie van VUmc noemt hij de doorstroming van personeel met een andere culturele achtergrond binnen de staf. "De glazen plafonds brengen ons in de problemen. We zien aan de top een monocultuur. Er moet een betere doorstroming komen naar deze specialisten- en managementposities. Dat gaat niet vanzelf, ook al doen we ons best."

Meer culturen in alle lagen van de organisatie zal ziekenhuispatiënten het gevoel geven dat ze sneller worden begrepen. "Het is zo nodig om vanuit de kant van personeelsleden meer begrip en zicht te krijgen op de kleine fouten die gemakkelijk gemaakt worden. Een gemengde staf kan als spiegel fungeren."

Interculturalisatie kan een speciale expertise van VUmc worden. Dat eist een intensieve inzet van iedereen. "Er is draagvlak en er zijn goede initiatieven, maar de benodigde attitude en kennis moet nog verder worden ontwikkeld en verspreid. Van hoog tot laag vraagt dat toewijding. Dit is het moment om hard aan de slag te gaan."

Annette Karimi

Dit artikel hoort bij een serie ter gelegenheid van het symposium dienend leiderschap en interculturalisatie op 25 januari.