Betrokken en zorgvuldig - Kennis maakt ons beter

Diabetes en stress

Stress beïnvloedt de bloedglucose

Stress is een volstrekt normale reactie en vervult een belangrijke functie in het herkennen van en reageren op bedreigende situaties. Men spreekt wel van de "fight" or "flight" reactie: vechten of vluchten. Stress wordt problematisch als deze lang aanhoudt. Het kan een nadelige invloed hebben op de gezondheid, zowel fysiek als mentaal
Van oudsher is bekend dat "stress" de bloedglucoseregulatie sterk kan beïnvloeden. Hierbij spelen ondermeer de stresshormonen adrenaline, noradrenaline en cortisol een belangrijke rol. Deze zorgen voor verhoogde activiteit van het organisme, dat tot uiting komt in o.a. een verhoogde alertheid, versnelde hartslag, transpiratie en gespannen spieren. Onder invloed van stress kunnen sterke schommelingen optreden in de bloedglucose.
Bij diabetes kan de last die de aandoening zelf met zich meebrengt, oorzaak zijn van bovenmatige stress. Er kunnen ook andere gebeurtenissen aan ten grondslag liggen. Schommelingen in de bloedglucose kunnen het directe gevolg zijn van de invloed van stresshormonen. Ook de  negatieve gevolgen van stress op het zelfzorggedrag kunnen schommelingen in de bloedglucose veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan slecht slapen, maaltijden overslaan, meer alcohol drinken, medicijngebruik enzovoort.

Onderzoek naar stresseffecten

Uit onderzoek onder diabetespatiënten is komen vast te staan dat er feitelijk twee typen kunnen worden onderscheiden: stressgevoelige mensen ("responders") en niet-stress gevoelige mensen ("non-responders"). Bij de eerste groep reageert de bloedglucose sterk op stress, terwijl bij de tweede groep de bloedglucose relatief stabiel blijft ondanks de aanwezigheid van een stressvolle situatie. Hier lijkt een biologisch verschil aan ten grondslag te liggen, hoewel ook ervaring een rol kan spelen. Door middel van bijvoorbeeld ontspanningsoefeningen kan iemand leren zijn stress beter te hanteren. Dit kan een gunstige invloed hebben op de bloedglucoseregulatie. Dit lukt overigens niet bij iedereen even goed.

Stress en diabetes type 1

Belangrijk is te weten dat stress bij mensen met diabetes type 1 zowel bloedglucose verhogend, als verlagend kan werken. Sommige mensen kunnen hun stressreactie moeilijk voorspellen, ook niet na vele jaren. Anderen hebben in de loop van de tijd een patroon kunnen herkennen in hun eigen stressreacties en weten wanneer zij een verhoogde of juist verlaagde bloedglucose kunnen verwachten. Deze kennis kunnen zij gebruiken om tijdig in te grijpen. De aard van de bloedglucoseschommeling kan ook samenhangen met het type stress dat men ondervindt. Er wordt in dit verband wel gesproken van "actieve" en "passieve" stress. Van actieve stress is sprake bij bijvoorbeeld met een examen, waar iemand zeer gespannen kan zijn en deze spanning (mits niet te hoog) helpt de persoon om optimaal te presteren. Van passieve stress is sprake in bijvoorbeeld de situatie dat iemand hinder ondervindt van ernstige, ogenschijnlijk onoplosbare geluidsoverlast of slachtoffer is van geweld.

Stress en diabetestype 2

Bij diabetes type 2 blijkt stress vooral een bloedglucose verhogend effect te hebben. Er zijn zelfs aanwijzingen dat stressvolle levensgebeurtenissen het ontstaan van diabetes type 2 kunnen bespoedigen, althans bij die mensen die al een gevoeligheid hebben voor het ontwikkelen van deze vorm van diabetes.
De invloed van stress op de bloedglucose zelf onderzoeken
De invloed van stress op de bloedglucose kan eenvoudig zelf in de praktijk worden getest. Hiervoor registreert iemand gedurende enkele maanden alle stressvolle gebeurtenissen in zijn leven en "scoort" zijn stressreactie met een cijfer tussen 0 en 10 op de "stressmeter". Het cijfer 10 staat voor maximale stress, 0 voor complete ontspanning. Gedurende dezelfde periode worden de bloedglucosewaarden bijgehouden, liefst zo dicht mogelijk rond de stressvolle momenten, en genoteerd in een dagboek. Dit biedt de mogelijkheid een eventuele samenhang tussen stress en bloedglucose veranderingen vast te stellen.
Er bestaat een groot aanbod van "stressmanagement" technieken die in principe voor iedereen  geschikt zijn. Er worden regelmatig cursussen op dit terrein aangeboden door bijvoorbeeld GGZ instellingen, de Volksuniversiteit en buurtcentra.

printen