Hormoonbehandeling bij vrouw-man transgenders

Hormoontype

Voor de hormonale behandeling wordt gebruik gemaakt van het mannelijk hormoon testosteron. In VUmc wordt bij de behandeling gebruik gemaakt van testosteroninjecties van 250 mg (Sustanon) of 1000 mg (Nebido) of een testosterongel van 50 mg (Androgel).

  • Sustanon wordt eens per twee weken via een injectie ingebracht in een spier waarna de opgeloste testosteron wordt afgegeven aan de bloedbaan. Dit middel kan kort na de injectie een testosteronpiek in het bloed veroorzaken waardoor een onrustig/opgejaagd gevoel kan ontstaan. Kort voor de volgende injectie kan een testosterondal ontstaan wat een lusteloos gevoel kan geven.
  • Nebido wordt eens per 12 weken via een injectie ingebracht in een spier waarna de opgeloste testosteron langzaam wordt afgegeven aan de bloedbaan. In tegenstelling tot de Sustanon zorgt Nebido voor vrij stabiele testosteronspiegels in het bloed. Een nadeel is dat het middel (nog steeds) niet vergoed wordt door de zorgverzekeraars.
  • Androgel is een gel die wordt uitgesmeerd over een relatief groot huidoppervlak op de schouders, buik en/of bovenarmen. De gel is reuk- en kleurloos, laat geen zichtbare resten achter en zorgt voor stabiele testosteronspiegels in het bloed. In de 6 uur na het aanbrengen van androgel wordt geadviseerd om niet te baden of te douchen. Om testosteronoverdracht naar anderen te voorkomen is het belangrijk om na het gebruik de handen te wassen met water en zeep en op te passen met huid-op-huid contact.

Belangrijkste effecten

Toediening van testosteron heeft vermannelijking van het lichaam tot gevolg.

De belangrijkste effecten zijn:

  • verandering van de lichaamsbeharing,
  • verandering van de spier/vetverhouding,
  • verzwaring van de stem,
  • toename van het seksuele verlangen (de zin in seks),
  • vergroting van de clitoris en
  • het uitblijven van de menstruatie.

Het effect wisselt per persoon en is vooral afhankelijk van genetische aanleg en in mindere mate van de testosterondosis.

Beharing
De beharing op het gehele lichaam wordt duidelijker zichtbaar en neemt toe op plaatsen zoals de borst, de onderbuik en het gelaat. De effecten worden pas goed merkbaar na maandenlang gebruik van testosteron en soms pas na jaren. Testosteron is ook verantwoordelijk voor het ontstaan van mannelijke kaalheid. Of en hoe snel dit optreedt, is een kwestie van genetische aanleg. Huid en haar kunnen vetter worden omdat de talgafscheiding van de huid gestimuleerd wordt door testosteron. Bij mensen die hiervoor gevoelig zijn kan dit leiden tot acne (jeugdpuistjes). Dit gaat uiteindelijk vanzelf weer over maar kan soms jaren aanhouden.

Lichaamsbouw en gewicht
Het onderhuids vet zal afnemen en de spiermassa zal toenemen. Onderhuidse bloedvaten worden vaak beter zichtbaar. De lichaamslengte en de omvang van de borsten veranderen niet. Het lichaamsgewicht kan iets toenemen.

Stem
De stem verzwaart vaak na enkele maanden gebruik van testosteron. Is de stem eenmaal verzwaard, dan zal dat altijd zo blijven, ook na het staken van testosterongebruik.

Seksualiteit
De intensiteit en de frequentie van het seksuele verlangen (de zin in seks) staat onder invloed van testosteron en zal door testosterontoediening worden gestimuleerd. Dit effect is al in de eerste weken van de behandeling merkbaar.

Vergroting van de clitoris
De clitoris zal in grootte toenemen onder invloed van testosteron. Bij een geslachtsaanpassende operatie kan hiervan gebruik worden gemaakt om een penis te construeren.

Menstruatie
De menstruatie wordt door het gebruik van testosteron verstoord. De menstruatie wordt onregelmatig, de tijd tussen de menstruaties zal toenemen, de hoeveelheid bloedverlies zal afnemen. Uiteindelijk, na maandenlang testosterongebruik, zal de menstruatie geheel verdwijnen.

Mogelijke bijwerkingen

Hoewel er relatief nog weinig onderzoek is gedaan naar de gevolgen van hormoonbehandeling bij vrouw-man transgenders wordt algemeen aangenomen dat de behandeling veilig is.

Wel is het risico op sommige aandoeningen mogelijk licht verhoogd:

  • polycytemie (abnormale toename van het aantal rode bloedcellen in het bloed),
  • kaalheid,
  • slaapapneu,
  • leverfunctiestoornissen,
  • verhoogd cholesterol en hart- en vaatziekten.

Mogelijk zou het gebruik van testosteron (en dan vooral Sustanon) ook kunnen zorgen voor gedragsproblemen bij onderliggende psychiatrische aandoeningen.

Na de operatie

Na de operatie moet testosteron levenslang worden gebruikt. Testosteron is noodzakelijk om de lichamelijke veranderingen te onderhouden maar ook om botontkalking te voorkomen.

printen