Hersenen van mensen met MS verouderen sneller bij een slechte leefstijl
Een nieuwe studie van promovenda Lonneke Bos laat zien dat de hersenen van mensen met multiple sclerose (MS) sneller verouderen dan normaal en dat leefstijl hierbij een belangrijke rol speelt. Niet alleen de ziekte zelf, maar ook factoren zoals roken, alcoholgebruik, weinig beweging en een hoger gewicht op jonge leeftijd blijken samen te hangen met een ouder uitziend brein. Dit kan bijdragen aan meer lichamelijke klachten en problemen met denken en onthouden.
De onderzoekers maakten gebruik van Project Y, een grote studie waarin alle deelnemers met MS in het jaar 1966 zijn geboren. In deze analyse deden 242 mensen met MS en 117 gezonde controles mee, allemaal rond de 52 jaar. Doordat iedereen even oud is, konden de onderzoekers goed onderscheid maken tussen normale veroudering en veranderingen in de hersenen die samenhangen met MS of leefstijl.
Met behulp van een MRI-scan en speciale software werd voor iedere deelnemer een “hersenleeftijd” berekend. Het verschil tussen deze hersenleeftijd en de echte kalenderleeftijd heet de brain-predicted age difference (brain-PAD). Een positieve brain-PAD betekent dat de hersenen ouder ogen dan je echte leeftijd. Daarnaast werden lichamelijke beperkingen gemeten met onder andere de EDSS-score, de looptest (timed 25-foot walk test) en een handvaardigheidstest (9-hole peg test). Ook kregen deelnemers een uitgebreide reeks geheugen- en concentratietesten.
Hoe leefstijl samenhangt met hersenveroudering
Deelnemers vulden vragenlijsten in over hun leefstijl op verschillende momenten in hun leven. De onderzoekers keken naar roken, alcoholgebruik, lichamelijke activiteit, voeding, vrijetijdsbesteding, opleidingsniveau en het lichaamsgewicht (BMI) rond het 18e jaar.
Bij mensen met MS vonden zij dat meer roken, meer alcoholgebruik en een hogere BMI op 18-jarige leeftijd samenhingen met een hogere brain-PAD: hun hersenen oogden dus ouder dan verwacht. Meer lichamelijke activiteit daarentegen hing samen met een lagere brain-PAD, dus relatief jongere hersenen. Opvallend is dat bij de gezonde controles deze verbanden niet duidelijk werden gevonden. Dit wijst erop dat ongezonde leefstijlkeuzes vooral bij MS extra nadelig kunnen uitpakken voor de hersenen.
Van hersenveroudering naar klachten in het dagelijks leven
De onderzoekers keken vervolgens of de invloed van leefstijl op beperkingen en cognitie (denken, geheugen, concentratie) deels verloopt via versnelde hersenveroudering. Met geavanceerde analyses onderzochten zij of brain-PAD de schakel vormt tussen leefstijl en klachten.
Zij zagen dat roken en alcoholgebruik indirect leidden tot een hogere EDSS-score, slechtere handfunctie, langzamer lopen en slechtere cognitieve prestaties, doordat de hersenen sneller verouderden. Lichamelijk actief zijn had juist een beschermend effect: mensen die meer bewogen hadden een lagere brain-PAD en scoorden beter op EDSS en cognitietesten. Een hoger lichaamsgewicht op 18-jarige leeftijd hing samen met slechtere arm- en beenfunctie, los van het effect op hersenveroudering.
Wat betekenen deze resultaten voor mensen met MS?
Deze studie laat zien dat een deel van wat we zien als “MS-progressie” in feite versnelde veroudering van de hersenen is, die wordt versterkt door ongezonde leefstijl. Voor mensen met MS betekent dit dat zij niet alleen afhankelijk zijn van medicijnen: keuzes in het dagelijks leven maken ook uit. Stoppen met roken, matigen met alcohol, werken aan een gezond gewicht en regelmatig bewegen kunnen mogelijk bijdragen aan minder hersenschade en een langzamere achteruitgang in lopen, handfunctie en denken.
De onderzoekers benadrukken dat hun resultaten voortkomen uit een grote, maar éénmalige meting en dat leefstijlgegevens deels teruggekeken zijn in de tijd. Onlangs is begonnen om de deelnemers uit Project Y terug te vragen voor een meetronde. De analyses van deze gegevens kunnen mogelijk uitwijzen in hoeverre gerichte leefstijlinterventies daadwerkelijk de hersenleeftijd en het ziektebeloop kunnen verbeteren. Toch onderstreept deze studie nu al dat leefstijl een belangrijk aangrijpingspunt is om de impact van MS op het dagelijks leven te verminderen.
Originele publicatie
Mediation Analysis Between Brain Age, Disease-Modifying Factors, and Disability and Cognitive Performance in Multiple Sclerosis
Lonneke Bos et al.
Neurology 2026
De eerste meetronde van Project Y is mogelijk gemaakt door VriendenLoterij, Stichting MS Research en donateurs van Stichting Steun MS Centrum Amsterdam.
Wilt u doneren aan de tweede meetronde van Project Y? Ga naar: Stichting Steun MS Centrum Amsterdam - Stichting Steun MS Centrum Amsterdam