Nieuwe inzichten in het ziekteverloop van MS en betere monitoring dankzij oogscan en bloedtest
Sezgi Kaçar heeft nieuwe inzichten gevonden in het ziekteverloop van multiple sclerose (MS). In haar proefschrift beschrijft ze hoe leeftijd, biomarkers in het bloed en oogonderzoek kunnen bijdragen aan betere, meer persoonlijke zorg voor mensen met MS. Sezgi promoveerde op 12 februari aan Amsterdam UMC.
Uit het onderzoek van Sezgi blijkt dat ontstekingsactiviteit bij MS, zoals terugvallen en nieuwe laesies op MRI, afneemt naarmate mensen ouder worden. Dit wijst erop dat het ontstekingsproces met toenemende leeftijd minder actief wordt bij mensen met MS. Tegelijkertijd hebben oudere mensen met MS vaak al meer hersenkrimp (atrofie) opgebouwd, maar verloopt het tempo van verdere hersenkrimp juist langzamer dan bij jongere mensen. Deze resultaten ondersteunen het idee dat het ziekteproces met toenemende leeftijd verschuift van voornamelijk ontsteking gedreven activiteit naar relatief meer neurodegeneratieve processen. Dit betekent dat het ziekteverloop en de behandeling bij oudere mensen met MS anders kunnen zijn dan bij jongere mensen, en dat leeftijd een belangrijkere rol speelt dan de duur van de ziekte. Dit heeft directe implicaties voor de interpretatie van ziekteactiviteit en voor behandelafwegingen in de dagelijkse klinische praktijk.
Bloed- en oogtest als biomarker
Daarnaast keek Sezgi naar biomarkers voor het voorspellen van het verloop van de ziekte. Ze vond dat de hoeveelheid van het eiwit neurofilament light chain (sNfL) in het bloed, een marker voor zenuwschade, vooral tijdens actieve ontstekingsfase van de ziekte een goede voorspeller is voor latere achteruitgang. Dit onderstreept de potentie van sNfL als biomarker voor het monitoren van schade en ziekteactiviteit bij mensen met MS.
Naast bloedonderzoek bleek ook oogonderzoek waardevolle informatie te geven. Zo kan met een eenvoudige oogscan, Optical Coherence Tomography (OCT), schade aan de oogzenuw en het netvlies worden gemeten. Sezgi vond dat deze schade sterk samenhangt met hersenkrimp, lichamelijke beperkingen en cognitieve achteruitgang bij MS. De oogscan biedt daarmee een relatief eenvoudige manier om structurele schade in het centrale zenuwstelsel aanvullend te monitoren. OCT blijkt daarmee een robuuste marker voor structurele schade bij MS en lijkt prognostische waarde te hebben voor toekomstige achteruitgang.
Oogvertroebeling als nieuwe biomarkerHet onderzoek van Sezgi laat zien dat er een verband lijkt te zijn tussen de dikte van het netvlies in het oog en de vertroebeling van het glasachtig lichaam (vitreous haze) bij mensen met MS. Binnen de MS-groep nam vertroebeling af met toenemende leeftijd en ziekteduur, en hing deze maat samen met netvliesdikte en hersenvolume. De groep mensen met MS die vertroebeling van het oog vertoonde, had vaak een ernstiger ziekteverloop en minder hersenweefsel. De betekenis van deze bevindingen is nog niet volledig duidelijk, maar dit kan in de toekomst nieuwe aanknopingspunten bieden voor het begrijpen en volgen van zenuwschade bij MS.
Wat betekent dit voor mensen met MS?Deze bevindingen laten zien dat leeftijd een centrale rol speelt bij het verloop van MS en dat nieuwe, laagdrempelige biomarkers zoals bloedonderzoek en oogscans kunnen helpen om de ziekte beter te volgen. Dit maakt het mogelijk om behandelingen meer op maat te maken en tijdig in te grijpen bij veranderingen in het ziekteverloop. Door klinische gegevens, MRI-, bloed- en oogonderzoek samen te brengen, ontstaat een completer beeld van het ziekteverloop. Dit vormt dan ook een belangrijke stap richting zorg op maat, waarbij behandelingen en monitoring beter kunnen worden afgestemd op de individuele patiënt.
Het onderzoek van Sezgi Kaçar is mogelijk gemaakt door verschillende beurzen en subsidies, waaronder een bijdrage van Stichting MS Research.