Onzichtbare schade in beeld: nieuw onderzoek zoomt in op het smeulende ziekteproces bij MS

Binnen het MS Centrum Amsterdam starten we met een nieuw onderzoek dat zich richt op het zichtbaar maken van het smeulende ziekteproces bij MS met behulp van geavanceerde MRI-scans op hersenen van overleden mensen met MS.

Steeds duidelijker wordt dat bij MS niet alleen de “klassieke” ontstekingen een rol spelen, maar ook een onderliggend, langzaam voortgaand ziekteproces. Daarbij wordt het immuunsysteem opgedeeld in twee delen: het deel buiten de hersenen, waar de huidige behandelingen vooral op aangrijpen, en het deel binnen de hersenen. In sommige MS-laesies blijft de ziekte langzaam actief, ook als de immuuncellen van buitenaf grotendeels zijn uitgeschakeld door MS-medicatie.

Smeulend ziekteproces
In het hersenweefsel bevinden zich namelijk eigen afweercellen: de microglia. Deze cellen kunnen langdurig geactiveerd blijven, reageren niet op de huidige medicijnen en kunnen onopgemerkt schade toebrengen aan het hersenweefsel. Dit smeulende ziekteproces zou een belangrijke oorzaak kunnen zijn van de langzame achteruitgang die veel mensen met MS ervaren, zelfs wanneer er weinig nieuwe zichtbare ontstekingen zijn.

Wat hersenonderzoek na overlijden ons leert
In het nieuwe onderzoek maken we gebruik van hersenen van overleden mensen met MS. Na het overlijden wordt een MRI-scan gemaakt, waardoor heel gedetailleerde subtiele afwijkingen in de hersenen in beeld worden gebracht. Zo kunnen we het smeulende ziekteproces, zoals laesies met een ijzerrijke ontstekingsrand (paramagnetic rim lesions) bestuderen. Deze laesies worden vooral gezien op MRI-scans bij mensen die langzaam achteruitgaan.

De MRI-beelden worden vergeleken met microscopisch onderzoek van het hersenweefsel, zodat we precies kunnen begrijpen wat er op celniveau gebeurt. We kijken daarbij specifiek naar de rol van microglia en de schade aan zenuwcellen en hun verbindingen, en leggen deze bevindingen naast het klinisch beloop, zoals de langzame toename van invaliditeit, cognitieve problemen en vermoeidheid.

Start promotieonderzoek
Op 1 juli 2026 start promovendus Maartje Saager onder leiding van neuropatholoog Nina Fransen en neurowetenschapper Menno Schoonheim aan dit project om deze nieuwe beeldvormingstechnieken en microscopische analyses samen te brengen. Door het smeulende ziekteproces en de langzame achteruitgang bij MS beter zichtbaar en meetbaar te maken, willen we de basis leggen voor gerichtere diagnostiek en toekomstige behandelingen die zich specifiek richten op deze vorm van blijvende ontsteking en schade in het centrale zenuwstelsel.

Dit project is mogelijk door een grote donatie van een particulier vermogensfonds. Heeft u ook interesse in doneren aan onderzoek? Neem contact op: info@steunmscentrumamsterdam.nl

Wilt u informatie over doneren van uw hersenen voor onderzoek na overlijden: de Nederlandse Hersenbank (NHB)